A Angustia despide o mes mariano en Betanzos coas súas dúas imaxes e a memoria das cigarreras

A cidade de Betanzos despide o seu mes mariano coa Romaría da Angustia, que pecha o círculo aberto o día 8 de setembro con Os Remedios. A cita, aínda que non acada as cifras de asistencia doutras épocas, segue a ser inescusable para moitos veciños de Betanzos e doutros municipios da comarca e da área da Coruña. O que non mudou son os rituais, as velas, a devoción e as dúas imaxes que, un ano máis, saíron á rúa para percorrer os camiños arredor do santuario: Nosa Señora da Angustia e San Miguel.

Así sucedía xa en 1931, cando El Ideal Gallego, na súa crónica do día seguinte, sinalaba que a comitiva "chegaría hasta a ‘cueva de la aparición’, o sitio onde supostamente apareceu soterrada a imaxe pétrea da virxe e que pode situarse nunha das marxes da actual N-VI". Así o recolle Diego Fernández na súa investigación 'A romaría da Angustia segundo o seu reflexo na prensa', publicada no número 46 do Anuario Brigantino.

No artigo de Fernández tamén se fai referencia a unha cuestión que durante moitos anos supuxo un notable incremento de visitantes na Angustia: a veneración das cigarreras da Fábrica de Tabacos da Coruña, que se desprazaban por centenares ata Betanzos. Nalgunha ocasión, máis de 600 e 400 acompañantes, e case sempre viaxaban en tren ata Betanzos-Norte.

A comezos dos anos 80 non era tan estraño atopalas nas celebracións da Angustia, aínda que fose a título individual. A súa asistencia servía para manter viva a memoria das interminables caravanas de empregadas que, décadas antes, acudían desde A Coruña. Non se sabe desde cando, aínda que se fala dun conflito nas instalacións de A Palloza que as levaría a encomendarse á Angustia. Unha costume consolidada nos anos 20 do século XX.

Así, en 1924, El Ideal Gallego, na súa edición do 14 de setembro, anunciaba a novena e a celebración da Angustia e destacaba a numerosa concorrencia das cigarreras en Betanzos. Tamén en 1925, segundo a recopilación de artigos realizada por Diego Fernández, este diario volve mencionar, en dúas noticias, esta circunstancia, e mesmo recolle unha crónica minuciosa con nomes e apelidos dalgunhas daquelas romeras, referíndose tamén á que consideran iniciadora da tradición: Dolores Juncal.

En calquera caso, a explicación sobre a orixe desta devoción tamén a recolle El Ideal Gallego o 8 de setembro de 1929. O texto trata da Virxe da Consolación, patroa das empregadas da tabacaleira coruñesa, pero tamén explica o vínculo coa Angustia. Segundo o artigo, a orixe estaría relacionada coas divisións xurdidas a raíz do Pacto Federal celebrado na Coruña o 18 de xullo de 1869. Unhas diferenzas que terminarían trasladándose tamén ao ámbito relixioso e, como resultado, a Betanzos.

En 1931, outra crónica de El Ideal Gallego documenta novamente o desprazamento dunha delegación coruñesa e que, á súa chegada a O Norte, a recibiu a Banda de Música de Betanzos.

O Santuario da Angustia como miradoiro da cidade non ten comparación, pero din que a súa construción non está rematada, pois a media laranxa do cimborrio e o coro seguen pendentes e a torre da dereita nunca chegou a erguerse. Para quen o ve por primeira vez, dá a sensación de inconclusión, aínda que é unha cuestión nunca confirmada con documentos. O que si acreditan é que se levantou sobre uns terreos cedidos polo Condado de Taboada.

A edificación realizouse con donativos cidadáns que, ben entrado o século XIX, se esgotaban dando por terminada a obra. A ausencia de capital apúntase como a explicación máis estendida, aínda que non se sabe se é a real porque non existen 'papeis' nin planos da Angustia. O que si existen son indicios: as mesmas escaleiras que soben á torre da esquerda, rematada, atópanse tamén na da dereita, inacabada, o que indica que estas habían de ser o acceso a un campanario que nunca existiu. En calquera caso, pese a estar 'coxo', o Santuario da Angustia é un dos exemplos do barroco galego, digno de ser estudado e protexido.

Elaborado a partir da información publicada por elidealgallego.com.