Setembro en Betanzos: devoción mariana, romarías e tradicións do viño

Agosto remata coa festa de San Roque e a cidade énchese de visitantes. Pero en setembro Betanzos cambia de ritmo: chega a calma, só rota polas mareas do Mendo e do Mandeo. Nese mes, a mirada da vila diríxese ás alturas, aos santuarios de O Camiño e de A Angustia.

O 30 de agosto comeza a novena de Os Remedios, que se alonga ata a véspera da celebración. É o inicio dunha etapa marcada pola devoción mariana e polas tradicións ligadas ao viño. Os veciños viven entre a festa e as obrigas, entre os actos da Festividade de Nosa Señora e as tarefas previas a San Miguel, o santo ao que se asocian os coñecidos como 'Os Alborotados'. En setembro, Os Remedios e A Angustia collen a substitución de San Roque.

As romarías marianas reúnen a miles de asistentes, centos de velas e ofrecimentos. A alegría instálase en A Ponte Vella e en San Pedro de Viñas. Unha celébrase o día 8 de setembro e a outra o terceiro domingo, que este ano cae en día 20. Son dous extremos da ría e do territorio municipal.

Nosa Señora de Riba Cavada, Nosa Señora do Camiño ou a Virxe de Os Remedios son parte esencial da historia de Betanzos. O santuario de Os Remedios ten a súa orixe hai cinco séculos, na senda de San Martiño de Tiobre. Alí, a Virxe aparecéuselle a un devoto e indicoulle onde estaba a imaxe de pedra, achada ao pé do Camiño a Compostela. Desde entón, é a centinela da cidade e dos seus veciños. Cada setembro, miles de romeros da comarca e tamén das de Ferrol e O Eume acoden con velas acesas e emocións a contido. Acompañan a Virxe na súa única saída anual do santuario, a ombros dos cofrades, ata A Eira Vella.

Na estrada da Coruña está o santuario de A Angustia. Dise que como mirador da cidade non ten comparación, e menos aínda como lugar de reencontro para quen bota de menos Betanzos. A súa romería é o terceiro domingo de setembro. Aínda que é menos concorrida que a de Os Remedios, tamén reúne a centos de brigantinos que suben a pé por A Condomiña. Tamén acoden as antigas empregadas da Fábrica de Tabacos da Coruña. Desde 1920, cando uns despidos as levaron ata a imaxe de A Angustia para pedir mediación, regresan cada ano en sinal de agradecemento, a pesar de que as instalacións de A Palloza pecharon hai case tres décadas.

Tamén en setembro son 'Os Alborotados', coincidindo con San Miguel. En A Ponte Vella, como en Os Remedios, completábase co pisado das uvas, a 'torcedura' e a cata do primeiro mosto da colleita. Con todo, estas tradicións perdéronse hai anos, a pesar dos intentos dos veciños. En 1978, coa idea de recuperalas, decidiron trasladar a cita do 28 de setembro ao último domingo do mes, e chamárona 'Festa do Mosto'.

Xosé María Veiga, en Romarías das Mariñas, recolle a explicación do nome: 'O nome de Alborotados venlle de que moitos dos romeiros viñan ó dereito da romaría de San Cosme, chegando en plena noite ó barrio da Ponte Vella, e como se pode supoñer, moitos deles en plena celebración festeira, cantando e acompañándose de cunchas e terminada la cual desfilaron para sus lares gaitas (Otero Crespo, 1981: 217)'.

Elaborado a partir da información publicada por elidealgallego.com.