Por que a renda de Betanzos está por debaixo da dos seus veciños

Betanzos rexistrou en 2023 unha renda neta media de 14.407 euros por persoa. Son 614 euros menos ca Sada, 2.834 menos ca Bergondo e 5.391 menos ca Oleiros. Tamén queda por debaixo de Abegondo, Coirós, Miño, Paderne e Oza-Cesuras. A distancia existe, pero cambia moito segundo o concello co que se compare e segundo o que se entenda por renda.

Oito concellos do contorno

Fonte: INE, Atlas de distribución de renda dos fogares, táboa 30989. Selección explícita de oito concellos do contorno; non é un ranking da comarca enteira nin da área metropolitana.

A comparación máis ampla sitúa Betanzos un 1,6 % por debaixo de Galicia, onde a renda neta por persoa acada os 14.643 euros; un 6 % por debaixo da provincia da Coruña, con 15.319; e un 4,2 % por debaixo de España, con 15.036. A separación dos concellos máis acomodados do contorno é, polo tanto, bastante maior ca a distancia coa media galega.

A vila estivo por riba da media galega ata 2016

A serie do propio Atlas permite ver que isto non foi sempre así. En 2015 Betanzos estaba un 1,3 % por RIBA da media galega —10.669 euros fronte a 10.534— e en 2016 aínda aguantaba por diante. Foi en 2017 cando caeu por debaixo, e a distancia foi ensanchándose ata tocar fondo en 2021, cun 1,95 % por debaixo. Desde entón recuperou algo: o 1,6 % de 2023 é a mellor posición relativa dos últimos cinco anos.

A comparación cos veciños tampouco se move nunha soa dirección. Entre 2015 e 2023 a renda por persoa medrou un 35,0 % en Betanzos, por riba do 33,3 % de Oleiros e do 33,8 % de Sada, pero moi por debaixo do 44,3 % de Bergondo. Con Oleiros a diferenza en euros medrou —de 4.182 a 5.391— mentres a distancia relativa se estreitaba lixeiramente; con Bergondo ensanchouse nas dúas medidas. O concello que se afasta non é o máis rico: é o veciño do lado.

Os 27.769 euros que non son o que parecen

Antes de buscar as causas cómpre aclarar unha confusión habitual. Os 27.769 euros que a Axencia Tributaria lle atribúe a Betanzos son a renda bruta media por declaración de IRPF. Non son o salario medio dos seus traballadores nin a renda por veciño. Unha declaración pode ser individual ou conxunta, e esa estatística limítase a quen presenta declaración. A propia AEAT advirte de que ese dato «non pode interpretarse nin como renda individual nin como renda por fogar ou familia en sentido estrito».

A escolla do indicador chega a cambiar posicións: Betanzos supera Abegondo, Paderne e Oza-Cesuras en renda bruta por declaración, pero queda por debaixo dos tres en renda neta por habitante. Por iso convén especificar sempre que se compara.

Primeira peza: os ingresos salariais

Ao combinar a renda bruta por persoa coa porcentaxe que procede de salarios, obtense unha achega aproximada de 10.416 euros anuais por habitante en Betanzos, fronte a 10.764 en Sada, 11.715 en Bergondo e 16.486 en Oleiros. Son cálculos propios a partir das táboas do INE.

Estas cantidades reparten a masa salarial entre toda a poboación de referencia, incluídos menores e persoas que non traballan. Non significan que un empregado de Betanzos cobre 10.416 euros ao ano. Poden variar polas remuneracións, polo número de persoas empregadas, pola duración dos seus empregos, polas xornadas e pola composición dos fogares.

Na comparación con Oleiros, arredor do 69 % da diferenza de renda bruta por habitante localízase nese compoñente salarial. O cálculo identifica onde se concentra a distancia, pero non permite afirmar que polo mesmo traballo se cobre menos en Betanzos.

Segunda peza: o que non vén das nóminas

A categoría de «outros ingresos» do INE representa o 10 % da renda bruta de Betanzos, fronte ao 15,6 % de Bergondo e ao 16,7 % de Oleiros. É unha categoría ampla que reúne, entre outros conceptos, rendementos de actividades económicas e rendas do capital; non equivale en exclusiva a ingresos de grandes patrimonios.

A estatística fiscal ofrece outra perspectiva sobre este contraste. Sumados o capital mobiliario, as rendas de inmobles e as ganancias patrimoniais netas, a súa achega ascende a uns 2.260 euros por declaración en Betanzos e 8.168 en Oleiros. Esa diferenza representa arredor do 31 % da fenda de renda bruta por declaración entre ambos os concellos. É unha descomposición contable das cifras de Facenda, cunha cobertura distinta da do INE.

O envellecemento non abonda como explicación

Na poboación que estuda o Atlas, as persoas de 65 ou máis anos representan o 24,5 % en Betanzos, o 29,4 % en Bergondo e o 25,2 % en Sada. Os dous concellos teñen unha estrutura máis envellecida ca Betanzos e, aínda así, unha renda superior. Algo parecido ocorre coas pensións: achegan o 24,8 % da renda bruta de Betanzos e o 26,2 % da de Bergondo. Ter máis poboación maior non leva automaticamente a ocupar unha posición máis baixa.

E o tamaño do fogar amortigua a fenda, non a explica

Hai outra explicación que adoita aparecer nestas conversas: que os fogares sexan distintos. Os datos din o contrario do que cabería esperar. Betanzos ten os fogares máis pequenos dos catro concellos comparados —2,3 persoas de media, fronte a 2,4 en Sada, 2,5 en Bergondo e 2,6 en Oleiros— e a maior proporción de fogares unipersoais, un 31,8 %.

Iso empurra cara arriba a súa renda por persoa, porque reparte o ingreso do fogar entre menos xente. Cando se mira por fogar, a distancia é aínda maior: 33.568 euros en Betanzos fronte aos 51.654 de Oleiros, un 53,9 % máis, cando por persoa a diferenza queda nun 37,4 %. Con Bergondo pasa o mesmo: 30,9 % por fogar fronte a 19,7 % por persoa. O tamaño do fogar non abre a fenda; tápaa un pouco.

Máis alá das medias

Convén mirar tamén algo distinto da media, que pode subir moito cando hai rendas elevadas. O INE publica unha mediana axustada ao tamaño e á composición do fogar: o valor que divide a poboación en dúas metades. En Betanzos é de 18.550 euros por unidade de consumo, fronte a 19.250 en Sada, 21.350 en Bergondo e 23.450 en Oleiros. A distancia persiste con esta medida, menos sensible aos valores extremos. Non debe confundirse coa renda por habitante da táboa.

A fotografía tampouco describe un afundimento dos ingresos. A renda neta por persoa de Betanzos pasou de 13.384 euros en 2022 a 14.407 en 2023, un aumento do 7,6 %, fronte ao 6,9 % nacional. Son importes correntes: o incremento non desconta a inflación nin significa que cada fogar mellorase nesa proporción.

Onde vive quen cobra, non onde traballa

Queda unha distinción decisiva para o debate local: estas estatísticas sitúan os ingresos onde viven os seus perceptores. Unha persoa pode traballar fóra de Betanzos e achegar renda ao concello; unha empresa situada en Betanzos pode pagar salarios a residentes doutros concellos. A clasificación municipal non mide directamente a calidade dos empregos creados dentro de cada termo.

A fenda apunta así a cuestións concretas: que empregos poden conseguir os veciños, con que remuneración e continuidade; que ingresos xeran as actividades por conta propia; e como se reparten as rendas da propiedade. Os datos consultados non permiten atribuír unha parte determinada da diferenza á saída de mozos cualificados, ao peso da hostalaría ou a unha decisión municipal concreta.

Para os fogares, unha renda menor pode deixar menos marxe ante o alugueiro, a enerxía ou un gasto imprevisto. Medir esa marxe esixe cruzar ingresos con gastos e composición familiar. Ese é o paso seguinte para que a comparación cos veciños sirva para identificar necesidades, e non só para ordenar concellos nunha lista.

O seguinte dato chega axiña: segundo o calendario da Axencia Tributaria, os resultados municipais do exercicio 2024 publícanse en outubro de 2026.

Como se fixo este traballo

É unha investigación documental con fontes oficiais, pechada o 22 de setembro de 2026 e referida a datos económicos de 2023, o último exercicio municipal publicado. Contrastáronse dúas operacións: o Atlas de distribución de renda dos fogares do INE —táboas 30989 (rendas media e mediana), 30990 (distribución por fonte de ingresos), 30997 (indicadores demográficos) e 53689 (agregados nacional, autonómico e provincial)— e a Estatística de declarantes do IRPF por concellos da AEAT.

As achegas por habitante e as porcentaxes de descomposición son cálculos propios a partir desas táboas, con cuotas publicadas redondeadas a unha décima: son aproximacións, non unha serie oficial nova. O Atlas refírese a residentes en vivendas familiares e a súa renda por persoa inclúe membros do fogar sen ingresos propios, así que non mide salarios. As medianas son por unidade de consumo, non por persoa nin por declaración. A AEAT cobre o territorio fiscal común, sen País Vasco nin Navarra; o agregado español do INE si comprende todo o territorio, e non se intercambiaron ambos.